Weinig hoop in inventaris van onmacht

INVENTARIS VAN ONMACHT 
EDIT KALDOR

Gezien: 30 januari 2015 - Frascati Theater, Amsterdam

Al bij het binnen lopen van publiek, starten de spelers in ‘Inventaris van onmacht’ met het vertellen van persoonlijke verhalen. Uiteenlopende verhalen over ervaringen met onmacht. De code is gezet; dit is geen standaard theatervoorstelling met een begin en een eind. Dit is een verzameling verhalen die simpelweg aan het publiek gepresenteerd wordt. Of dit onderzoek naar onmacht van theatermaakster Edit Kaldor rijp is voor de theatervloer, is sterk de vraag.

Kaldor bracht voor dit project tientallen Amsterdammers van verschillende leeftijden en achtergronden bijeen. In ‘Inventaris van onmacht’ vertellen zij via een microfoon ultrapersoonlijke verhalen over machteloosheid aan het publiek. Het zijn zware verhalen, over seksueel misbruik, mishandeling, ziekte, uitsluiting en armoede. Iedere spreker krijgt slechts kort de tijd om zijn of haar verhaal te vertellen. Hier ligt direct het eerste probleem. De aangehaalde thema’s zijn zo groot, zo heftig, dat het ongemakkelijk en onrechtvaardig voelt om hier slechts een flard van te horen. Voordat het verhaal bij het publiek kan landen, neemt de volgende speler de microfoon om een zo mogelijk nog heftiger verhaal te brengen. Alle waargebeurd. Zo wisselen de taaie verhalen elkaar in rap tempo af.

Het stuk roept veel vragen op. Wat drijft Kaldor om zo’n breed begrip als onmacht bloot te leggen? Wat wil zij bereiken met deze voorstelling die eigenlijk geen voorstelling is? Waarom brengt ze deze veelheid aan verhalen naar het podium, zonder enige filter? Het gevoel dat de ernst van de verhalen geen recht wordt aangedaan, groeit naarmate de voorstelling vordert. De toeschouwer dreigt murw te worden van deze enorme berg ellende. Er is weinig ruimte voor hoop in de voorstelling. Wellicht probeert Kaldor hiermee het gevoel van onmacht over te dragen aan het publiek, dat moedeloos toehoort hoe de een na de ander zijn tragische ervaringen deelt.

Als artistiek product is deze voorstelling niet geslaagd. Het sociaal maatschappelijke belang zal groter zijn, maar blijft toch ook vooral beperkt tot de spelers. Voor velen van hen zal het vertellen van hun verhaal een helende werking hebben. Zoals voor de oude vrouw die, bevend en vanaf een papier in de hand, vertelt over misbruik en verwaarlozing. Het zijn verhalen die verteld mogen worden. Maar om de brug te slaan naar de toeschouwers, waarbij de verhalen ook voor hen betekenis en context krijgen, is meer nodig. Aan het begin van de voorstelling wordt de bezoeker gevraagd om een eigen ervaring rondom onmacht in het hoofd te halen. Spijtig genoeg wordt hier vervolgens niets mee gedaan en nooit meer aan gerefereerd. De verhalen blijven op het podium hangen en de overdaad eist zijn tol.

Gedurende de voorstelling worden alle verhalen gereduceerd tot een (vaak gebrekkige) kernzin en geplaatst in een database op een scherm. Via ‘verbindingen’ en ‘tags’ worden de verhalen met elkaar verbonden. Een mooie maar tegelijkertijd wat geforceerde poging om een overkoepelende boog te creëren. Indruk maakt het moment dat alle vertelde verhalen op het scherm in een nog grotere database worden geplaatst, waardoor het publiek aanschouwer wordt van een gigantische hoeveelheid verhalen over onmacht. Toch is dit moment alleen niet genoeg om de persoonlijke verhalen daadwerkelijk te verbinden aan een groter perspectief van de wereld om ons heen.

In de PR-tekst wordt beloofd dat er in de voorstelling discussies zullen ontstaan, die vraagtekens plaatsen bij de structuren waarin we leven en die de mogelijkheid tot verandering openen. Juist deze slag wordt te weinig gemaakt. Tot discussie komt het nergens. En als het publiek aan het einde wordt uitgenodigd te blijven hangen om met de spelers verder te praten, is het maar de vraag wat het publiek nog kan toevoegen na deze overvloed aan verhalen over onmacht.