De chaos van Freek de Jonge

Freek is Freek. Met theatrale handgebaren, stemverheffingen, drukke loopjes en razendsnelle sketches weet hij vaak te imponeren. Toch lijkt de chaotische stijl van Freek de Jonge zijn valkuil te worden in de nieuwe jaarsconference Het Verlossende Woord.

De opkomst van Freek in het bescheiden Compagnietheater geschiedt met veel bombarie. Met een hoop herrie slingeren hij en zijn stagehand een rij rollators het podium op. Freek moedigt de toeschouwers onderwijl aan enthousiast mee te klappen met de muziek, en vraagt of ze zin hebben in een avondje vertier. Dat hebben ze. Maar het enthousiasme wordt weinig beloond: Freek slaagt er slecht in de energie in de zaal vast te houden.

Freek stapt in een sneltrein van grappen, om daar niet meer uit te komen. Elk thema dat ook maar enigszins actueel is wordt aangehaald. Twitter, het WK, Wikileaks, het misbruik in de kerk, de verhoging van de maximumsnelheid, de poststaking, het zouttekort, en natuurlijk met stip op nummer één: het nieuwe regeringsbeleid. Want dat Freek het niet eens is met de plannen van de hoge heren is duidelijk. Hij maakt een aantal rake opmerkingen die menig toeschouwer instemmend doet knikken. Tot een lach wil het ook nog wel komen. Maar echt grappig wordt het nergens. Er worden zo ongelofelijk veel onderwerpen aangehaald, dat iedere grap aan de oppervlakte blijft steken.

Als rode lijn door de voorstelling praat Freek over zijn moeder. Zijn 95 jaar oude moeder die een luier draagt en eindeloos rondjes draait met haar rollator terwijl ze één handrem dichtknijpt. De verhalen zijn herkenbaar, mooi en nu en dan grappig. Maar de verhalen zijn vooral ook verwarrend. Want de reden om de zorg voor zijn moeder tot centraal onderwerp te nemen wordt nergens duidelijk. Het blijft slechts gissen naar de relatie tussen deze incontinente bejaarde en de actuele ontwikkelingen in de politiek, die in de voorstelling om en om worden besproken. Als Freek dan ook nog begint te rappen met een Feyenoordpetje op, raakt men het spoor helemaal bijster.

Freek is een cabaretier waar men moeilijk omheen kan. Met zijn natuurlijke gevoel voor performance wint de man veel sympathie. Maar een dergelijk talent biedt geen garantie voor een sterke voorstelling, wat wel blijkt uit het snel wegstervende applaus na deze conference. Al grappend horen we Freek van achter de coulissen nog roepen: ‘Was dit het?’. Ja Freek, dit was het. Een staande ovatie krijg je niet zomaar.

Ponyclub, geen Trojaanse vrouwen: Yes!

Een donker podium. Flitsende lampjes. Kermende vrouwen die over de grond heen kruipen. Een lichtspot. Duistere klanken op de achtergrond. Duo Suzan Boogaerdt en Bianca van der Schoot nemen hun publiek in hun nieuwste voorstelling Ponyclub, geen Trojaanse vrouwen mee naar de vrouwen van Troje. De dames uit deze oude tragedie van Euripides wachten kermend en klagend op hun lot ten tijde van de Trojaanse oorlog. Hekabè, Kassandra, Helena en Andromache: ze zijn alle vier op het podium aanwezig, kreunend zoals we van hen gewend zijn uit het oude verhaal. Maar dan gaan de lichten aan en bevinden we ons ineens in het nu. In een tijd waarin de vrouw emancipatie heeft doorgemaakt en niet langer als het zwakke geslacht wordt beschouwd. Maar wie is die vrouw van nu eigenlijk?

Sanne Danz ontwierp voor deze voorstelling een rechtbankachtige setting waarin de vier vrouwen volop de kans krijgen via microfoons en een overheadprojector hun stem te laten gelden. Deze kans grijpen ze. De moderne vrouw is immers strijdlustig en weet wat ze wil. De dames van Sociëteit De Ponyclub hebben van alles te zeggen over de wereld. Ze maken zich druk. Om het feit dat we onze wc’s doorspoelen met drinkwater. Om het feit dat langs afgesloten snelwegen de lichten blijven branden. Om het feit dat de Westerse vrouw zeurt over haar maatje 40 terwijl aan de andere kant van de wereld honger wordt geleden. Om het feit dat de paling uitsterft. Dus wat doe je dan als vrouw? Je maakt een affiche met daarop een afbeelding van een paling aan een strop en de tekst “stop de palingmoord”. Actie ondernemen zullen ze.

Denk niet dat dit een feministische, moralistische voorstelling is. Integendeel: er wordt flink de spot gedreven met het vrouwelijk geslacht. Kassandra probeert al stotterend een punt te maken, maar verdrinkt volledig in haar eigen betoog. Helena – met uitgelopen mascara over haar hele gezicht – tilt de spreektafel hoog boven haar hoofd, in de hoop maar gezien te worden. De vrouwen schieten van hevige discussies over wereldleed in pietluttige conversaties over uiterlijkheden. Ze boren elkaar voortdurend de grond in (“ach mens, ga koken”) en steken als het nodig is elkaars oog uit met een naaldhak. Bij wijlen zijn de scènes uiterst hilarisch, en toch verliezen ze nergens hun ernst. Boogaerdt en Van der Schoot weten als geen ander hoe ze een balans moeten vinden tussen klein en groot, tussen tekst en beweging, tussen humor en ernst.

Naast de vier genoemde personages is er nog een vrouw aanwezig die de tijd bijhoudt (“denkt u aan uw maximale spreektijd?”). Alle vijf de actrices spelen zeer overtuigend. In zowel de tekst- als de mimegedeeltes weten zij sterke vrouwen te tonen, waarachter een complex innerlijk gevoelsleven schuilt. De oerdriften van de dames komen naar boven wanneer ze als apen tegen de tafels leunen of “yes!” schreeuwen vanuit het diepst van hun longen. Wellicht was de voorstelling nog sterker geweest wanneer Boogaerdt en Van der Schoot meer naar deze extremen hadden gezocht. Maar zeker is dat zij een voorstelling hebben gemaakt die op komische wijze treffende vragen stelt over de vrouw van nu. De vrouw die actie onderneemt, de vrouw die doet wat een man enkel in woorden zegt. “If you want something said, ask a man. If you want something done, ask a woman.”